W dzisiejszych czasach, co chwilę słyszymy w telewizji czy w radio o profilaktyce, czytamy hasła i informacje o tym jak żyć czy jak o siebie dbać by cieszyć się dobrym zdrowiem i nie chorować. Od dłuższego czasu obserwujemy wzrost kampanii informacyjnych związanych z profilaktyką nowotworową i jest to bardzo dobre zjawisko, które z pewnością przyczynia się do większej świadomości społeczeństwa na temat choroby nowotworowej a co ważne - do wiedzy jak tej chorobie zapobiec. Zachowania promujące zdrowie i zdrowy styl życia to szeroki obszar działań interdyscyplinarnych mających na celu wprowadzenie programów i form mających na celu zwiększenie przede wszystkim wiedzy na temat zachowań powodujących zmniejszenie ryzykownych zachowań. Do takich akcji należą między innymi: „Europa wolna od dymu tytoniowego”, kampania „Odważni wygrywają” czy ruch różowej wstążki, którego akcje uświadamiają i skłaniają kobiety do badań kontrolnych piersi.

Niestety zdarza się tak, że osoby, które nie miały w rodzinie zachorowań na nowotwór myślą, że ten temat ich nie dotyczy. Nie jest to prawda. Zachorować może każdy z nas, ale również każdy z nas może zmniejszyć to ryzyko. Warto się zapoznać z informacjami na temat rodzaju profilaktyki i wprowadzić ją w swoje życie. Im szybciej tym lepiej. Być może nie od razu wszystkie a małymi krokami, wprowadzać zmiany w codziennym funkcjonowaniu by móc cieszyć się dobrym zdrowiem.

Profilaktykę dzieli się na pierwotną i wtórną. Profilaktyka pierwotna (I faza) to działania mające na celu przeciwdziałanie powstawaniu choroby poprzez wzmocnienie ogólnego stanu zdrowia, zwiększenie odporności osobniczej na zachorowanie oraz działania mające na celu zmniejszenie ekspozycji na czynniki mogące stymulować rozwój choroby. Profilaktyka pierwotna obejmuje upowszechnienie wiedzy, dotyczącej przyczyn zachorowania jak i propagowanie odpowiednich zachowań profilaktycznych, prozdrowotnych. Profilaktyka wtórna (II faza) to zapobieganie konsekwencjom choroby poprzez jej wczesne wykrycie i leczenie (np. przesiewowe badania skriningowe mające na celu wykrycie osób chorych, chemioprofilaktyka np. przy użyciu tamoksyfenu). Badania przesiewowe prowadzi się na grupie osób zdrowych z grupy podwyższonego ryzyka (wiek, czynniki genetyczne). Wyróżnia się także profilaktykę III fazy, która skierowana jest wyłącznie do osób chorych, której działania zmierzają w kierunku zahamowania postępu choroby oraz ograniczeniu jej powikłań (redukowanie stopnia inwalidztwa, poprawa jakości życia).

Mając na myśli profilaktykę pierwotną zachęcam do odpowiedzi na następujące pytania:

Jeśli palisz papierosy to ile dziennie/tygodniowo i od kiedy?

Według American Cancer Society (ACS) palenie tytoniu odpowiada za 87% zgonów na raka płuc i za ponad 30% zgonów z powodu innych nowotworów. Co ważne na ryzyko zachorowania nie wpływa tylko ilość, ale również długość trwania nałogu. Prawdopodobieństwem zachorowania oraz większym ryzykiem zgonu obarczeni są również bierni palacze i stanowią oni 17% zgonów na raka płuc. Jeśli palisz - przestań! Jeśli Ci to nie wychodzi poproś o pomoc swojego lekarza rodzinnego! Jeśli nie możesz rzucić palenia to nie narażaj innych i nie pal przy nich!

Jak wygląda moja dieta? Ile jest w niej tłuszczu a ile warzyw i owoców?

Dieta wzbogacona w warzywa i owoce może w znacznym stopniu zmniejszyć zachorowanie na raka. Wprowadź więc w swoją dietę 3-5 porcji warzyw i owoców. Czerwone mięso jedzone w nadmiarze może prowadzić do raka jelita grubego. Tłuszcz zwierzęcy zastąp tłuszczem roślinnym, który nie zwiększa zachorowania na nowotwór. Pamiętaj też, że rybie kwasy tłuszczowe omega-3 zmniejszają prawdopodobieństwo zachorowania na raka prostaty.

Jak często pijesz alkohol?

Badania wykazują, że alkohol etylowy wpływa na powstawanie raka jamy ustnej, gardła, przełyku i raka piersi a wśród alkoholików obserwuje się wyższy odsetek zachorowań na raka wątrobowokomórkowego w marskich wątrobach. Dzienne dawki alkoholu zwiększające ryzyko zachorowania to: 20ml czystego spirytusu, 50ml wódki, 250ml wina, 500ml piwa.

Jaka jest masa Twojego ciała i jak często jesteś aktywny fizycznie?

Otyłość w dużym stopniu zwiększa prawdopodobieństwo zachorowania na raka piersi pomenopauzalnego, raka endometrium (rak błony śluzowej trzonu macicy), raka nerki i raka przełyku a w średnim stopniu wpływa na wystąpienie raka jelita grubego. Prewencyjna aktywność fizyczna powinna dziennie obejmować co najmniej 30 min umiarkowanego wysiłku fizycznego, do którego możemy zaliczyć spacer, rekreacyjną jazdę na rowerze czy poranną lub wieczorną gimnastykę przez 5-7 dni w tygodniu. Wiele osób odpowiedziałoby od razu, że nie ma aż tak dużo czasu bo praca, dom, dzieci itd. Ale dlaczego nie przejść się spacerkiem trzy przystanki bliżej domu zamiast czekać 20 minut na tramwaj czy autobus, a do rodzinnych atrakcji wprowadzić weekendową przejażdżkę rowerową? Sposobów na wprowadzenia regularnego wysiłku fizycznego jest bardzo wiele i nie są ona aż tak skomplikowane. Możemy również zmniejszyć liczbę dni wprowadzając bardziej intensywny wysiłek fizyczny 3 dni w tygodniu co najmniej 20 min dziennie (pływanie, bieganie, sportowa jazda na rowerze).

Sprawdzasz jakich substancji używasz w domu i w miejscu pracy?

Pamiętaj by sprawdzać etykietę na opakowaniach różnych środków, ponieważ mogą one zawierać substancje rakotwórcze.

Jesteś amatorem wylegiwania się na słońcu czy raczej wolisz cień pod drzewkiem?

Pamiętaj, że nadmierne nasłonecznienie może prowadzić do raka skóry. Stosuj kremy z filtrami, które będą chronić Twoją skórę, badaj i kontroluj już występujące znamiona i pieprzyki na Twoim ciele.
Drodzy Państwo nie bójmy się szczerze odpowiedzieć sobie na powyższe pytania i poddać je refleksji. Nie bójmy się również rozmawiać o zdrowym życiu z bliskimi. Zapytajmy się matki, córki czy siostry kiedy ostatnio badała sobie piersi a w prezencie imieninowym zamiast butelki wina przynieśmy piękny kosz owoców.

Bibliografia:

  1. Deptuła A. (red.) 2006. Onkologia w praktyce. Wydawnictwo Lekarskie PZWL
  2. De Walden – Gałuszko K. 2000. Psychoonkologia. Biblioteka Psychiatrii Polskiej