Rak. Słowo wywołujące strach, stres, czasem panikę, kojarzone niekiedy z bezsilnością, pogorszeniem jakości życia, jego końcem, cierpieniem czy odosobnieniem. Rak dla niektórych ciągle temat tabu. W niektórych rodzinach o raku się nie mówi, w myśl przysłowia „nie wywołuj wilka z lasu”. Pytanie o raka, o profilaktykę raka wpędza niekiedy w zakłopotanie. Zakłopotanie wynikające z naszej niewiedzy na jej temat lub też w zakłopotanie wynikające z braku działania mimo posiadanej wiedzy i wskazań do jej stosowania.

Nowotwory złośliwe stanowią w Polsce jedną z najpoważniejszych przyczyn zgonu. Ok. 20% wszystkich zachorowań na nowotwory złośliwe w naszym kraju stanowi rak piersi. Rocznie z jego powodu umiera ok 5000 kobiet. Nawet jeśli w naszej rodzinie nie zetknęłyśmy się z rakiem piersi, nie zwalnia to nas od odpowiedzialności za nasze zdrowie, a w tym wypadku również za poczucie kobiecości, którego wyznacznikiem dla większości z nas mogą być właśnie nasze piersi. Niżej przedstawię wybrane aspekty profilaktyki raka piersi, których przestrzeganie może zmniejszyć ryzyko zachorowania a tym samym pomoże ochronić nasze zdrowie i naszą kobiecość!


Wyróżnia się następujący podział profilaktyki:

Profilaktykę pierwotną, która ma na celu zmniejszenie ryzyka zachorowania na raka piersi i pierwszym krokiem jaki można zrobić to zrewidować swój styl życia. Nie chodzi tu o natychmiastowe wprowadzenie sztywnych zakazów i nakazów ale świadome, zdrowe życie. W pierwszej kolejności możesz zastanowić się czy, Twoja dieta jest bogata w warzywa i owoce czy też jesteś zwolennikiem solidnej porcji tłuszczu na patelni? Dieta wzbogacona w warzywa i owoce może w znacznym stopniu zmniejszyć prawdopodobieństwo zachorowania na raka. Krok drugi. Sprawdź swoją wagę. Otyłość, szczególnie w wieku pomenopauzalnym jest ważnym wskaźnikiem w chorobach nowotworowych. Jeśli masz problemy z wagą, z regularnym żywieniem, lub mimo wielu prób nie jesteś w stanie poradzić sobie z otyłością, zawsze możesz zgłosić się o pomoc do swojego lekarza internisty lub dietetyka. Krok trzy. Ile pijesz alkoholu? Jak często? Badania potwierdzają, że alkohol zwiększa prawdopodobieństwo zachorowania na raka piersi i by wystawić na ring swoje zdrowie do walki z rakiem wcale nie trzeba się upijać. Dzienne dawki alkoholu zwiększające ryzyko zachorowania to: 20ml czystego spirytusu, 50ml wódki, 250ml wina, 500ml piwa.

W ramach profilaktyki nowotworowej piersi wprowadź samobadanie piersi. Samobadanie powinno być wykonywane raz w miesiącu, najlepiej ok. tydzień po zakończonej miesiączce. Nie trzeba się do niego jakoś zbytnio organizować, ponieważ możemy robić to podczas mycia. Włącz samobadanie do codziennego mycia a zobaczysz jak szybko stanie się ono rutynową czynnością. Kiedy zdarzy się tak, że odkryjesz jakąś niepokojącą zmianę zgłoś się jak najszybciej do lekarza. Do zmian tych zalicza się: ból piersi, zgrubienia, zmiana wielkości lub kształtu, zmiany na skórze piersi np. zaczerwienienie czy wgłębienie, wydzielina z brodawki lub inne zauważone zmiany, powiększenie węzłów chłonnych w dole pachowym lub nadobojczykowym. Niekiedy wykryte zmiany nie muszą świadczyć o nowotworze, ale wszystkie niezwłocznie trzeba skonsultować z lekarzem.

Profilaktyka wtórna to zapobieganie konsekwencjom choroby przez jej wczesne wykrycie i leczenie. Wcześnie wykryty rak daje większe szanse na wyleczenie.

W Polsce Populacyjny Program Wczesnego Wykrywania Raka Piersi oferuje bezpłatne badanie mammograficzne dla kobiet między 50 a 69 rokiem życia. Polska Unia Onkologiczna u kobiet między 50 a 69 rokiem życia zaleca badanie co 24 m-ce a u kobiet między 40 i 49 rokiem życia uzależnione jest ono od indywidualnego szacowania wystąpienia ryzyka. U młodych kobiet między 20 i 39 rokiem życia i kobiet powyżej 70 roku życia nie zaleca się stosowania mammografii. Polskie Towarzystwo Ginekologiczne (PTG) zaleca kobietom badanie mammograficzne co 2 lata w wieku 45-50 i co rok kobietom powyżej 50 roku życia. Kobiety obciążone rakiem sutka w wywiadzie rodzinnym w pierwszym stopniu pokrewieństwa powinny wykonać pierwsze badanie o 5 lat wcześniej od rozpoznania raka u bliskiego krewnego.

Najwyższe ryzyko zachorowania mają osoby w wieku 25-80, z obciążeniami genu BRCA1 i/lub BRCA2, pochodzące z rodziny obciążonej wystąpieniem raka piersi i/lub jajnika wśród krewnych pierwszego i drugiego stopnia (3 lub więcej zachorowań), i z rozpoznaniem u krewnych pierwszego stopnia raka synchronicznego lub metasynchronicznego.

Wysokie ryzyko u osób w wieku 20 - 25 gdy w rodzinie miało miejsce wczesne zachorowanie matki lub siostry (przed 40 rokiem życia), dwa zachorowania na raka piersi i/lub raka jajnika wśród krewnych pierwszego i /lub drugiego stopnia, rozpoznanie raka metachronicznego u krewnych pierwszego stopnia. Tym kobietom zaleca się prócz badania palpacyjnego co rocznie badanie usg piersi, od ok. 35 roku życia powinna być wykonana mammografia i usg, od 50 roku życia mammografia.

Kobietom obciążonym mutacją genu BRCA1 i/lub BRCA2 z udowodnionym najwyższym ryzykiem rozwoju raka piersi i jajnika proponowana jest profilaktyczna mastektomia, profilaktyczne usunięcie przydatków połączone lub nie z histerektomią wykonywaną między 30 a 40 rokiem życia. Zabieg ten zmniejsza ryzyko rozwoju raka piersi o 60-75% i ogranicza również rozwój raka jajnika. Radykalna, obustronna mastektomia zmniejsza ryzyko rozwoju raka do 90%.

Profilaktyka trzeciego rzędu to działania mające na celu niedopuszczenie do rozwinięcia się już powstałej choroby, powrót do normalnego stanu zdrowia jak również podejmowana rehabilitacja. Ciągle powtarza się, że w chorobie nowotworowej bardzo ważny jest czas. Im szybciej wykryjemy zmianę i podejmiemy leczenie tym większe mamy szanse na wygraną walkę z rakiem. W chorobie nowotworowej bardzo ważna jest również rehabilitacja, szczególnie po przeprowadzonej mastektomii. Rehabilitacja ma na celu poprawę sprawności fizycznej ale również i psychicznej. Po stronie operowanej następuje zmniejszenie siły mięśniowej i ograniczenie ruchomości, obrzęk limfatyczny kończyny w wyniku usunięcia węzłów chłonnych i radioterapii, oraz wady postawy polegające na obniżeniu lub podnoszeniu barku, garbienie się, odstawanie łopatki i boczne skrzywienie kręgosłupa.

Warto zastanowić się czy jestem w grupie ryzyka zachorowania na raka piersi i jeśli tak jest to w której. Kiedy ostatnio zrobiłam samobadanie piersi? Mówi się, że wiele przypadków wykrycia nowotworów piersi jest zasługą partnera więc zaprośmy swoich partnerów do czynnego udziału w dbaniu o nasze zdrowie. Samo pójście do lekarza onkologa jest obciążone dużym stresem, tym bardziej gdy w naszej rodzinie ktoś chorował na raka piersi. W takich momentach ogromną rolę odgrywa wsparcie bliskich. We dwoje zawsze raźniej więc poproś partnera, mamę, siostrę, czy przyjaciółkę o towarzyszenie przy pierwszej wizycie lub badaniu.

Ciało mamy jedno, zdrowie mamy jedno i czasem jeden krok w kierunku zdrowszego życia może je ocalić.

Bibliografia:

  1. Deptała A., Onkologia w praktyce, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2006
  2. Kornafel J., Rak piersi, Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego w Warszawie, Warszawa, 2011
  3. Meder J., Podstawy Onkologii Klinicznej, Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego w Warszawie, Warszawa, 2011
  4. Tkaczuk-Włach J., Sobstyl M., Jakiel G., Rak piersi – znaczenie profilaktyki pierwotnej i wtórnej, Przegląd Menopauzalny 2012; 4: 343–347