Zachorowanie na chorobę nowotworową jest zwykle ogromnym stresem. Wywołuje lęk o teraźniejszość i przyszłość. Stawia pod znakiem zapytania możliwość funkcjonowania w sferze rodzinnej, społecznej, zawodowej. Wpływa na sposób postrzegania własnej osoby oraz na kontakty z innymi ludźmi. To sytuacja, która zmienia wszystkie aspekty dotychczasowego życia. Rozpoznanie nowotworu narządów rodnych wiąże się z pewnymi specyficznymi problemami, które wynikają z rodzaju choroby oraz zastosowanych sposobów leczenia onkologicznego. Należą do nich:

  • utrata poczucia kobiecości – w przebiegu leczenia raka szyjki macicy, raka trzonu macicy, mięsaków macicy oraz niektórych nowotworów jajnika wykonywana bywa operacja usunięcia macicy wraz z jajnikami i częścią pochwy (tzw. histerektomia radykalna). Dla wielu kobiet usunięcie macicy i jajników jest tożsame z utratą kobiecości. Operacja wywołuje zaburzenie poczucia tożsamości, niepewność, zagubienie, obniżenie poczucia własnej wartości. Powstaje swoiste uczucie braku, opisywane przez niektóre chore jako ,,uczucie pustego brzucha”. Może pojawić się niepokój o zdolność do pełnienia dotychczasowych ról żony, matki, partnerki oraz obawa przed tym, jak pacjentkę będą odbierały inne osoby;

 

  • wpływ na życie intymne – skutkiem ubocznym leczenia onkologicznego może być obniżenie jakości pożycia intymnego. Dla wielu kobiet samo zachorowanie na chorobę nowotworową, stres związany z nową sytuacją oraz zmęczenie leczeniem powodują rezygnację z tej sfery życia. Część pacjentek, po oswojeniu się z diagnozą, chce w pełni wrócić do normalnego życia. Poszczególne metody leczenia powodować mogą odwracalne lub trwałe zmiany, mogące mieć wpływ na możliwość i jakość współżycia. Warto poruszyć ten temat w rozmowie z lekarzem na etapie wyboru i planowania optymalnej metody leczenia oraz stosować zlecone środki zmniejszające nasilenie skutków ubocznych terapii;

 

  • obawa o zachowanie płodności – niektóre metody leczenia onkologicznego wywołać mogą przejściową lub trwałą utratę płodności. Jest to bardzo istotne obciążenie dla kobiet, które planują posiadanie dzieci w przyszłości. W przypadku wysokiego ryzyka bezpłodności spowodowanej leczeniem (np. niektórymi schematami chemioterapii) warto skorzystać z porady specjalisty leczenia niepłodności, który oceni szanse na posiadanie własnego potomstwa;

 

  • wcześniejsza menopauza – chirurgiczne usunięcie jajników, chemioterapia, radioterapia oraz stosowanie hormonoterapii powodują wystąpienie menopauzy u kobiet, które nie osiągnęły jeszcze wieku naturalnej menopauzy. Mogą pojawić się: rozdrażnienie, wahania nastroju, skłonność do płaczu, obniżenie libido, uderzenia gorąca, napadowe poty. Świadomość utraty funkcji jajników wpływać może na pogorszenie samopoczucia i spadek samooceny. Lekarz zalecić może środki zmniejszające nasilenie najbardziej dotkliwych dolegliwości;

 

  • radioterapia – dla większości chorych jest to nieznana metoda leczenia, budząca nieufność i niepokój. Istnieje wiele mitów dotyczących radioterapii, które dobrze jest wyjaśnić z lekarzem przed rozpoczęciem leczenia napromienianiem. Należy przestrzegać zaleceń dotyczących pielęgnacji napromienianej skóry oraz zasad higieny intymnej, aby złagodzić objawy reakcji popromiennych (tzw. odczynu popromiennego). Warto poruszyć z lekarzem temat współżycia w trakcie leczenia, a także zapytać o możliwy wpływ radioterapii na jakość pożycia intymnego w przyszłości. Główną niedogodnością leczenia napromienianiem może stać się długi czas leczenia – wynosić może nawet 7 tygodni. Może istnieć potrzeba pozostawania w tym okresie w szpitalu, choć w większości przypadków leczenie prowadzone jest w trybie ambulatoryjnym (pacjent przychodzi tylko na seans radioterapii trwający 15 – 60 minut, w zależności od techniki napromieniania);

 

  • brachyterapia – to rodzaj radioterapii, polegający na umieszczeniu źródła promieniowania w ciele pacjenta. W przypadku leczenia nowotworów narządów rodnych pierwiastek promieniotwórczy umieszczany jest w pochwie lub szyjce macicy za pomocą specjalnych prowadnic. Czas leczenia wynosi od kilku do kilkudziesięciu godzin, które pacjentka spędza leżąc w specjalnym pomieszczeniu. Ten sposób leczenia wywoływać może lęk i niepewność oraz poczucie osamotnienia. Po zakończeniu leczenia i usunięciu prowadnic ciało leczonej kobiety nie wydziela promieniowania. Nie obowiązują żadne ograniczenia w kontaktach z bliskimi i dziećmi;

 

  • chemioterapia - stosowana może być samodzielnie, w skojarzeniu z chirurgią lub radioterapią. Przyczynić może się do uczucia osłabienia, zmęczenia i znużenia leczeniem, obniżenia nastroju. Objawy te ustępują zwykle po kilku dniach od zakończenia chemioterapii;

 

  • nietrzymanie moczu – może wystąpić jako następstwo leczenia chirurgicznego, rzadziej wskutek radioterapii. W zależności od nasilenia, wywoływać może skrępowanie, dyskomfort, a nawet unikanie kontaktów z innymi ludźmi. Nietrzymanie moczu często ma charakter przejściowy. W wielu przypadkach może być skutecznie leczone;

 

  • urostomia – u części chorych na raka szyjki macicy może pojawić się konieczność wykonania urostomii, czyli odprowadzenia moczu z dróg moczowych przez skórę. Urostomia zabezpieczona jest specjalnym woreczkiem, w którym gromadzi się mocz. Obecność urostomii narzucać może nieznaczne ograniczenie aktywności fizycznej. Może wpłynąć negatywnie na postrzeganie własnej osoby, zmniejszyć samoocenę. Posiadanie urostomii nie wyklucza prowadzenia aktywności seksualnej;

 

  • zmiany w wyglądzie ciała – poszczególne metody leczenia onkologicznego wywoływać mogą różne zmiany w wyglądzie ciała: ubytek tkanek po operacji, obecność blizn pooperacyjnych, obrzęk i przebarwienia skóry po radioterapii, utratę wagi, wypadanie włosów po chemioterapii, posiadanie urostomii lub kolonostomii. Świadomość zmian, jakie zaszły w wyglądzie ciała, prowadzić może do pogorszenia samopoczucia i obniżenia samooceny. Może mieć niekorzystny wpływ na poczucie własnej atrakcyjności oraz prowadzić do ograniczenia kontaktów towarzyskich.

 

Rozpoznanie nowotworu narządów rodnych wiąże się ze stresem choroby zagrażającej życiu. Dotyka jednocześnie innych ważnych sfer: kobiecości, atrakcyjności, macierzyństwa. Proces leczenia, często złożony i długotrwały, stanowi ogromne wyzwanie dla sił fizycznych, psychicznych i duchowych pacjentki oraz jej bliskich. Wymienione wyżej problemy są tylko przykładami trudności, jakie spotkać mogą chorą na różnych etapach leczenia. W przypadku większości z nich można znaleźć skuteczną pomoc wśród członków wielodyscyplinarnego zespołu medycznego, składającego się z lekarzy, pielęgniarek, fizjoterapeutów, psychologa, psychoonkologa, pracownika socjalnego, osoby duchownej. Ważne jest, aby pojawiające się problemy lub sytuacje trudne próbować rozwiązywać od razu, aby samotnie borykając się z nimi nie tracić energii potrzebnej do walki z chorobą nowotworową.

Literatura:

  1. Kosowicz M. Przegląd piśmiennictwa na temat wybranych aspektów funkcjonowania pacjentów onkologicznych w sferze emocjonalnej, poznawczej i behawioralnej. W: Tchórzewska – Korba H. Rehabilitacja chorych na nowotwory z elementami psychoonkologii. Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Warszawa 2011, 79-102.