Zachorowanie na chorobę nowotworową jest zwykle ogromnym stresem. Wywołuje lęk o teraźniejszość i przyszłość. Stawia pod znakiem zapytania możliwość funkcjonowania w sferze rodzinnej, społecznej, zawodowej. Wpływa na sposób postrzegania własnej osoby oraz na kontakty z innymi ludźmi. To sytuacja, która zmienia wszystkie aspekty dotychczasowego życia. Rozpoznanie nowotworu męskiego układu moczowo - płciowego wiąże się z pewnymi specyficznymi problemami, które wynikają z rodzaju choroby oraz zastosowanych sposobów leczenia onkologicznego. Należą do nich:

 

  • obawa o zachowanie płodności – zachorowanie na nowotwór jądra u wielu mężczyzn budzi lęk przed bezpłodnością. Również niektóre metody leczenia onkologicznego (chemioterapia, radioterapia, hormonoterapia) wywołać mogą przejściową lub trwałą utratę płodności. Zarówno w przypadku planowanej operacji usunięcia jądra z powodu nowotworu, jak i przed planowaną chemioterapią lub radioterapią (gdy istnieje ryzyko trwałego uszkodzenia funkcji jąder), warto skorzystać z porady specjalisty leczenia bezpłodności. Dostępne są metody przechowywania nasienia pobranego przed leczeniem, aby zapewnić możliwość posiadania własnego potomstwa po zakończeniu leczenia onkologicznego. Wybór takiego rozwiązania może być korzystny szczególnie dla młodych mężczyzn, planujących założenie rodziny w przyszłości;

 

  • spadek poczucia męskości – zachorowanie na nowotwory jądra, prostaty lub prącia u części mężczyzn wiązać się może z obniżeniem poczucia męskości. Zagrożenie zdrowia i obawa o sprawność seksualną wywoływać mogą utratę pewności siebie, pogorszenie samooceny, zaburzenie poczucia tożsamości. Wystąpić może obniżenie nastroju i depresja. Szczególnie trudne do zaakceptowania mogą być konsekwencje chirurgicznego usunięcia jąder lub prącia;

 

  • wpływ na życie intymne – fakt rozpoznania choroby nowotworowej, stres związany z nową sytuacją życiową, zmęczenie leczeniem u wielu mężczyzn powodować mogą rezygnację z życia seksualnego. Obniżenie poczucia męskości i atrakcyjności, złe samopoczucie, depresja skutkować mogą zmniejszeniem zainteresowania tą sferą życia. Dla części chorych istotne jest podejmowanie aktywności seksualnej w trakcie leczenia onkologicznego oraz po jego zakończeniu. Poszczególne metody leczenia powodować mogą odwracalne lub trwałe zmiany, mogące mieć wpływ na możliwość i jakość współżycia. Warto poruszyć ten temat w rozmowie z lekarzem na etapie wyboru i planowania optymalnej metody leczenia;

 

  • leczenie chirurgiczne – skutkiem ubocznym zabiegów usunięcia gruczołu krokowego, pęcherza moczowego, usunięcia pachwinowych węzłów chłonnych może być uszkodzenie nerwów i naczyń, odpowiedzialnych za prawidłową sprawność seksualną. Część zmian może mieć charakter odwracalny. Warto omówić z lekarzem ryzyko związane z proponowanym zabiegiem operacyjnym oraz ewentualne metody leczenia dysfunkcji seksualnych po zakończeniu leczenia onkologicznego.

 

  • radioterapia – jest metodą stosowaną samodzielnie np. w przypadku leczenia raka gruczołu krokowego lub w skojarzeniu z chirurgią. Napromienianie powodować może obniżenie sprawności seksualnej, zazwyczaj w stopniu mniejszym niż leczenie chirurgiczne. Dla części chorych radioterapia jest leczeniem nieznanym, budzącym lęk i niepokój. Dobrze jest wyjaśnić z lekarzem wszelkie wątpliwości i obawy przed rozpoczęciem leczenia. Główną niedogodnością radioterapii może stać się długi czas leczenia – wynosić może nawet 7 tygodni. Może istnieć potrzeba pozostawania w tym okresie w szpitalu, choć w większości przypadków leczenie prowadzone jest w trybie ambulatoryjnym (pacjent przychodzi tylko na seans radioterapii trwający 15 – 60 minut, w zależności od techniki napromieniania);

 

  • brachyterapia – to rodzaj radioterapii, polegający na umieszczeniu źródła promieniowania w ciele pacjenta. Wykorzystywana jest min. w leczeniu raka gruczołu krokowego. Pierwiastek promieniotwórczy wprowadzany jest do gruczołu za pomocą specjalnych prowadnic wkłuwanych  przez skórę krocza w znieczuleniu pod kontrolą usg. Ta mało znana metoda leczenia budzić może niepokój i wiele obaw. Warto porozmawiać o nich z lekarzem przed rozpoczęciem leczenia.

 

  • leczenie hormonalne – stosowane jest u niektórych chorych na raka gruczołu krokowego. Ma na celu zablokowanie produkcji hormonów płciowych w jądrach (hormony płciowe mogą przyspieszać rozwój raka prostaty). Stosowanie hormonoterapii obniża stężenie testosteronu, wywołując objawy przypominające menopauzę u kobiet. Mogą pojawić się: rozdrażnienie, wahania nastroju, obniżenie libido, uderzenia gorąca. Lekarz zalecić może środki zmniejszające nasilenie najbardziej dotkliwych dolegliwości. Świadomość utraty funkcji jąder wywoływać może u mężczyzn pogorszenie samopoczucia i spadek samooceny.

 

  • chemioterapia - stosowana może być samodzielnie, w skojarzeniu z chirurgią lub radioterapią. Przyczynić może się do uczucia osłabienia, zmęczenia i znużenia leczeniem, obniżenia nastroju, pogorszenia sprawności fizycznej. Objawy te ustępują zwykle po kilku dniach od zakończenia chemioterapii.

 

  • urostomia – u części chorych na raka pęcherza moczowego lub raka gruczołu krokowego może pojawić się konieczność wykonania urostomii, czyli odprowadzenia moczu z dróg moczowych przez skórę. Urostomia zabezpieczona jest specjalnym woreczkiem, w którym gromadzi się mocz. Obecność urostomii narzucać może nieznaczne ograniczenie aktywności fizycznej. Może wpłynąć negatywnie na postrzeganie własnej osoby, zmniejszyć samoocenę. Posiadanie urostomii nie wyklucza prowadzenia aktywności seksualnej.

 

  • zmiany w wyglądzie ciała – poszczególne metody leczenia onkologicznego wywoływać mogą różne zmiany w wyglądzie ciała: ubytek tkanek po operacji, obecność blizn pooperacyjnych, obrzęk i przebarwienia skóry po radioterapii, utratę wagi, wypadanie włosów po chemioterapii, posiadanie urostomii lub kolonostomii. Świadomość zmian, jakie zaszły w wyglądzie ciała, prowadzić może do pogorszenia samopoczucia i obniżenia samooceny. Może mieć niekorzystny wpływ na poczucie własnej atrakcyjności oraz prowadzić do ograniczenia kontaktów towarzyskich.

 

  • zmiana ról społecznych – rozpoznanie choroby nowotworowej, konieczność podjęcia długiego leczenia oraz spadek sprawności fizycznej mogą wywołać zmiany w całym życiu chorego. Może pojawić się konieczność zrezygnowania z dotychczasowej pracy, utrata części zarobków, obniżenie komfortu życia pacjenta i jego rodziny. Z tego powodu mogą ulec pogorszeniu stosunki między członkami rodziny. Sytuacja taka jest źródłem dużego stresu, poczucia bezsilności, frustracji, poczucia osamotnienia, często depresji.

 

Rozpoznanie nowotworu narządów układu moczowo – płciowego wiąże się ze stresem choroby zagrażającej życiu. Dotyka jednocześnie innych ważnych sfer: poczucia męskości, zachowania płodności, utrzymania sprawności fizycznej.  Proces leczenia, często złożony i długotrwały, stanowi ogromne wyzwanie dla sił fizycznych, psychicznych i duchowych pacjenta oraz jego rodziny. Wymienione wyżej problemy są tylko przykładami trudności, jakie spotkać mogą chorego na etapie diagnostyki, leczenia i rekonwalescencji. W przypadku większości z nich można znaleźć skuteczną pomoc wśród członków wielodyscyplinarnego zespołu medycznego, składającego się z lekarzy, pielęgniarek, fizjoterapeutów, psychologa, psychoonkologa, pracownika socjalnego, osoby duchownej. Ważne jest, aby pojawiające się problemy lub sytuacje trudne próbować rozwiązywać od razu, aby samotnie borykając się z nimi nie tracić energii potrzebnej do walki z chorobą nowotworową.

Literatura:

  1. Kosowicz M. Przegląd piśmiennictwa na temat wybranych aspektów funkcjonowania pacjentów onkologicznych w sferze emocjonalnej, poznawczej i behawioralnej. W: Tchórzewska – Korba H. Rehabilitacja chorych na nowotwory z elementami psychoonkologii. Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Warszawa 2011, 79-102.