Cz. 1. Psychoonkologia w wybranych krajach Europy Wschodniej

 

W 2012 r. Stowarzyszenie Hospicjum Łódzkie przeprowadziło badanie mające na celu ocenę aktualnej sytuacji w zakresie rozwoju psychoonkologii w wybranych krajach byłego bloku wschodniego (Białoruś, Litwa, Ukraina, Kazachstan). Do analizy włączono dane zebrane w formie ankiet wypełnionych przez pracowników medycznych oraz dane na temat rozwoju psychoonkologii przekazane przez tych pracowników z poszczególnych krajów. W badaniu wzięło udział ok. 120 osób.

Z analizy otrzymanych danych wynika, że liderem wśród omawianych krajów w zakresie rozwoju psychoonkologii jest Litwa. Dziedzina ta zaczęła się już tam rozwijać ponad 10 lat temu. W 2007 r. zostało powołane Litewskie Stowarzyszenie Onkologii Psychosocjalnej prowadzące szeroką działalność szkoleniowo – edukacyjną. W pozostałych krajach rozwój psychoonkologii jest w początkowych fazach. Analiza danych wskazuje, że filozofia postępowania w psychoonkologii oraz jej cele we wszystkich krajach są podobne do ich polskich odpowiedników. Wspólny dla wszystkich państw jest także ograniczony dostęp pacjentów do usług psychologicznych. Szczególnie dotkliwa sytuacja jest na terenach małomiejskich i wiejskich. Z badań wynika, że psychoonkologia w omawianych krajach nie jest jeszcze wyodrębnioną dyscypliną medycyny. Litwa rozpoczęła negocjacje z Ministerstwem Zdrowia w sprawie traktowania wsparcia psychoonkologicznego, jako jednej z niezbędnych części składowych procesu leczenia osób chorych na nowotwory.

Główną barierą w rozwoju psychoonkologii w omawianym regionie jest brak środków finansowych oraz wykształconego personelu medycznego a także niedostateczna wiedza na temat samej psychoonkologii. Przykładowo aż 38% respondentów z Kazachstanu nie miało wiedzy na temat istnienia psychoonkologii. Jedynie ankietowani z Litwy uznali, że w ich kraju nie ma trudności w zakresie rozwoju tej dziedziny.

Uzyskane dane pozwalają mieć nadzieję, że sytuacja w zakresie rozwoju psychoonkologii w badanych krajach zacznie się poprawiać. Temu rozwojowi może sprzyjać polityka państwa. Być może w ten proces włączą się także organizacje pozarządowe. A za kilka lat do Międzynarodowego Towarzystwa Psychoonkologii, obok polskiego i litewskiego, dołączą również jednostki z Białorusi, Kazachstanu i Ukrainy.

 

Psychoonkologia na Węgrzech

Według danych WHO dotyczących nowotworów Węgry plasują się w czołówce krajów europejskich. Psychoonkologia jest jednak względnie nową dziedziną w tym kraju. W 2002 r. zostało założone Węgierskie Towarzystwo Psychoonkologiczne. W 2006 r. Węgierski Program Kontroli Raka wprowadził zalecenia odnośnie zatrudniania specjalisty z zakresu zdrowia psychicznego na oddziałach onkologicznych.

Zadania Węgierskiego Towarzystwa Psychoonkologicznego obejmują:

- psychoedukację i zapobieganie wypaleniu

- szkolenie pracowników medycznych

- konferencje naukowe

- działania naukowo – badawcze

Wśród badań jakie prowadzi Towarzystwo można wymienić np. badanie prowadzone razem z amerykańskimi specjalistami dotyczące najlepszych szkoleń i praktyk on-line czy projekt dotyczący sytuacji i postaw romskich pacjentów onkologicznych.

Towarzystwo prowadzi także stronę internetową dotyczącą psychoonkologii, gdzie pacjenci i rodziny mogą uzyskać ogólne informacje o chorobie, porady, jak sobie pomóc, informacje o grupach samopomocowych a także artykuły i książki o szkoleniach i treningach. Mogą również skorzystać z profesjonalnych konsultacji.

Towarzystwo oferuje również edukację paliatywną i programy szkoleniowe dla pracowników medycznych, które dostępne są na dwóch poziomach: poziom A (podstawowy) i poziom B (zaawansowany).

Realizowana jest także kampania mająca na celu zmianę postawy wobec pacjentów onkologicznych: spoty telewizyjne, w prasie drukowanej i on-line, bilbordy, programy sadzenia żonkili.

Do mocnych stron węgierskiej psychoonkologii można zaliczyć:

- dużą ilość psychoonkologów w medycynie paliatywnej

- dobre szkolenia psychosocjalne

- psychoonkologia on-line

- dobrze działające grupy samopomocowe

Do słabych stron można zaliczyć:

- zbyt mała liczba psychoonkologów w jednostkach onkologicznych

- sporadyczne szkolenia dla kadry medycznej w jednostkach onkologicznych

 

Pogranicze Europy i Azji – Kazachstan

Przez wiele lat, kiedy Kazachstan pozostawał w strukturach Związku Radzieckiego, problemy psychologiczne w onkologii nie były poruszane. Uważano, że należy przed chorym ukrywać prawdę o jego stanie zdrowia, ponieważ społeczny lęk przed rakiem był bardzo duży i chorzy onkologicznie reagowali wielkim stresem na swoją chorobę.

Z chwilą nastania niepodległości zaczęła narastać duża nierówność społeczna. Część chorych, głównie z zamożnych domów, zaczęła domagać się od lekarzy prawdy o swoim stanie zdrowia, żeby np. uporządkować swoje sprawy.

Skłoniło to wielu lekarzy do bardziej indywidualnego podejścia i przekazywania informacji zależnie od potrzeb chorego. Lekarze młodsi, kształceni na nowoczesnych uczelniach, korzystający z internetu są bardziej skłonni do mówienia prawdy o chorobie i jej prognozie niż ich starsi koledzy. Niestety wciąż na kazachskich uczelniach medycznych w programie kształcenia lekarzy jest zbyt mała liczba godzin z psychoonkologii – tylko 4 podczas całego toku kształcenia.

Zapotrzebowanie na świadczenia psychoonkologiczne w Kazachstanie jest ogromne, lecz potrzeby zaspokajane są w niewielkim stopniu. Spośród 19 poradni onkologicznych tylko w 3 jest psycholog pracujący z chorymi. 

 

Bibliografia:

  1. Psychoonkologia. Rok 2012. Tom 16. Numer 1.