Na całym świecie blisko 1,1 miliarda osób używa nikotyny i produktów tytoniowych. Palenie papierosów to wiodąca możliwa do uniknięcia przyczyna zgonów. Rocznie na świecie umiera z powodu palenia ok. 4 mln osób. Tytoń jest szkodliwy nie tylko dla aktywnych palaczy, ale także dla osób palących sporadycznie lub biernych palaczy. Szacuje się, że ok. 90% zachorowań na raka płuca u mężczyzn i 80% u kobiet jest spowodowanych nałogiem palenia tytoniu. Co ósmy mężczyzna, który w wieku 35 lat pali przynajmniej 25 papierosów dziennie, umrze na raka płuca przed ukończeniem 75 lat. Palenie odpowiada za co najmniej 30% zgonów z powodu nowotworów (głównie rak płuc, jamy ustnej, gardła, przełyku, nerki, żołądka, trzustki). Palenie papierosów związane jest także z rozwojem raka okrężnicy, odbytnicy, wątroby, ostrą białaczką szpikową.

Tytoń jest najważniejszym ludzkim karcynogenem. Główny strumień dymu jest aerozolem zawierającym ok. 4 000 substancji chemicznych. Ryzyko karcynogenezy, czyli zmian na poziomie komórkowym prowadzących do rozwoju nowotworu, zależy od czasu stosowania oraz intensywności palenia. Badania wskazują, że składniki dymu tytoniowego wywierają efekt zarówno we wczesnych jak i późnych etapach procesu karcynogenezy; ryzyko rozwoju raka jest wyższe u osób, które rozpoczęły palenie tytoniu w młodym wieku. Ryzyko zmniejsza się natomiast w ciągu kilku lat od zaprzestania palenia, jednak ryzyko u byłych palaczy nie spada do poziomu typowego dla nigdy niepalących.


Metody rzucania palenia

Istnieje kilka metod leczniczych pomagających rzucić palenie.

Obecnie stosowane metody farmakoterapii można podzielić na metody pierwszego i drugiego rzutu. Wśród metod pierwszego rzutu można wymienić: plater nikotynowy, guma nikotynowa, nikotynowy spray do nosa, pastylki do ssania z nikotyną, inhalator z nikotyną, chlorowodorek bupriopranu. Do metod drugiego rzędu zaliczamy: warenklinę, klonidynę, selegilinę, buspiron i inne. Skuteczne są także metody psychologiczne i psychoterapeutyczne, szczególnie tzw. podejście behawioralne, które opiera się na teorii, że procesy uczenia się odpowiadają za rzucanie i utrzymywanie palenia. Głównym celem terapii jest zmiana zachowań, również przekonań, wyobrażeń, schematów myślowych, wzmocnienie niepalenia oraz nauczenie umiejętności pozwalających na unikać palenia w sytuacjach wysoko ryzykownych.


Badania przesiewowe w raku płuc.

Rak płuc to najczęstszy nowotwór na świecie. Umieralność z powodu tego nowotworu przewyższa umieralność z powodu raka piersi i raka gruczołu krokowego razem wziętych. Na początku XX w. rak płuca był bardzo rzadką chorobą, ale obecnie wskaźniki wzrosły tak drastycznie, że jest to jeden z głównych problemów zdrowia publicznego. Niepalenie mogłoby prawie całkowicie wyeliminować tę chorobę. Do czynników etiologicznych rozwoju raka płuca, oprócz papierosów możemy zaliczyć także narażenie na azbest, radon, chrom, nikiel, węglowodory aromatyczne oraz związki arsenu.

U ponad 2/3 pacjentów w chwili rozpoznania rak płuc ma postać zaawansowaną lub rozsianą a rokowanie u nich jest niepomyślne. Mniej niż 15 % pacjentów przeżywa 5 lat. Choroba występuje zwykle u osób po 40 r.ż. a szczyt zachorowań obserwuje się ok. 70 r. ż.

Ponieważ chorzy we wczesnym stopniu zaawansowania choroby zazwyczaj nie mają żadnych dolegliwości skłaniających do wizyt lekarskich, niezwykle istotna więc jest rola badań przesiewowych

Nie ma dowodów, że regularne (co roku) wykonywanie zdjęć rentgenowskich klatki piersiowej lub badań cytologicznych plwociny w populacji zdrowych ludzi o zwiększonym ryzyku wystąpienia raka płuca wpływa na zmniejszenie umieralności z powodu tego nowotworu.

Specjalistyczne organizacje ogłosiły ostatnio kilka nowych uzgodnień opartych na zakończonych lub nadal trwających badaniach metod skiriningu raka płuca. Wszystkie podkreślają, że na podstawie dostępnych danych można uznać, że badania przesiewowe za pomocą spiralnej CT (tomografii komputerowej) pozwalają rozpoznać raka płuca w istotnie wcześniejszych stadium zaawansowania. Wyniki Narodowego Programu Badań Przesiewowych w Raku Płuca (NLST, National Lung Screening Trial) wykazały zmniejszenie względnego ryzyka zgonu o 20% w grupie badanej przy użyciu niskodawkowej tomografii komputerowej wobec tradycyjnej radiofotografii (RTG). Badanie to również wykazało reedukację umieralności o 7%. Podobne wyniki uzyskano w badaniu prowadzonym na terenie Holandii i Belgi. Na podstawie tych wyników Amerykańskie Towarzystwo Lekarzy Chorób Płuc oraz Amerykańskie Stowarzyszenie Onkologii Klinicznej wydały rekomendacje do prowadzenia badań przesiewowych. Uznano, że badania te mogą być prowadzone wśród długoletnich palaczy (30 paczkolat), w wieku 55-75 lat oraz wśród osób, które paliły z podobną częstotliwością a rzuciły palenie w okresie ostatnich 15 lat.

Opracowano na podstawie:

  1. Kordek R. 2007. Onkologia – podręcznik dla studentów i lekarzy. ViaMedica.
  2. Orłowski T. 2014. Wczesne wykrywanie raka płuc – rola badań przesiewowych [w:] Pneumonologia i Alergologia Polska, tom 82, nr 1
  3. Schrijvers D. i in. 2009. Podręcznik profilaktyki chorób nowotworowych. Medipage.
  4. Rowińska – Zakrzewska E., Kusia J. (red.). 2004. Choroby układu oddechowego. Wydawnictwo Lekarskie PZWL