Przez wiele lat uważano, że niedożywienie, powszechne w słabo uprzemysłowionych krajach Afryki i Azji, nie występuje w rozwiniętych gospodarczo krajach. Pod koniec lat sześćdziesiątych, kiedy do praktyki klinicznej wprowadzono ocenę stanu odżywienia, okazało się, że różnego stopnia niedożywienie występuje u około połowy chorych leczonych w szpitalach a także przewlekle chorych leczonych w warunkachpoza szpitalnych.

 

Niedożywienie występuje najczęściej u pacjentów w wieku podeszłym (50%), pacjentów z chorobami układu oddechowego (45%), z chorobami zapalnymi jelit (80%) i z nowotworami złośliwymi (85%). Wykazano też, że aż u 30 % chorych prawidłowo odżywionych niedożywienie rozwija się po przyjęciu do szpitala, a u 70% niedożywionych w momencie przyjęcia ulega ono dalszemu pogłębieniu w trakcie hospitalizacji. Do podstawowych przyczyn tego tzw. niedożywienia szpitalnego należą: choroba i jej skutki, takie jak niedostateczne odżywianie doustne z powodu braku apetytu, niesmaczna i niskokaloryczna dieta szpitalna, zwiększone straty substancji odżywczych w następstwie zaburzeń trawienia, wchłaniania lub przetok pokarmowych, zwiększone zapotrzebowanie spowodowane zwiększeniem przemiany materii, głodzenie podczas wykonywania badań diagnostycznych i w okresie okołooperacyjnym.

 

Od 1 stycznia 2012 roku zgodnie z rozporządzeniem Ministerstwa Zdrowia szpitale są zobowiązane do dokonania przesiewowej oceny stanu odżywienia pacjentów w każdym oddziale szpitalnym oprócz szpitalnych oddziałów ratownictwa (SOR). Dokument oceniający stan odżywienia musi znaleźć się w każdej historii choroby, z obowiązku tego zwolnione są tylko oddziały, w których pacjent hospitalizowany jest w trybie jednodniowym.

Do oceny stanu odżywienia dorosłego pacjenta używa się omówionych poniżej skal NRS 2002 lub SGA. W przypadku dzieci i młodzieży lekarz ma obowiązek korzystać z siatek centylowych, oceniających prawidłowość rozwoju wzrostu, i masy ciała do wzrostu.

 

Wybrana do oceny pacjenta skala może być częścią pełnej dokumentacji chorego lub osobnym dokumentem. Wystarcza wydruk komputerowy, bądź inna forma informacji, ale zawsze musi być zgodna z treścią obowiązujących skal.

 

Każdy pacjent, u którego stwierdzono nieprawidłowości, zagrożenie zdrowia, związane ze stanem odżywienia, powinien być poddany ocenie żywieniowej przez zespół żywieniowy i otrzymać konkretną pomoc (w tym pokierowanie na żywienie dojelitowe, bądź pozajelitowe).

 

W skład zespołu żywieniowego wchodzą, co najmniej: lekarz, pielęgniarka, farmaceuta i dietetyk, którzy mają zaświadczenia o ukończeniu kursu z zakresu żywienia pozajelitowego i dojelitowego.

 

Co to oznacza w praktyce? Jeśli jesteś pacjentem szpitala (przyjmowanym planowo lub nie) dłużej niż dobę, lekarz ma obowiązek sprawdzić, czy stan Twojego odżywienia nie zagraża Twojemu zdrowiu, a także poinformować Cię (w sposób zrozumiały, praktyczny), co robić dalej. Nawet jeśli aktualnie pozostajesz w dobrej formie, ale planowane leczenie (zabiegowe, chemioterapia, radioterapia itp.) może to zmienić, porozmawiaj o problemie z lekarzem prowadzącym. Powinien udzielić Ci porady w tym zakresie, bądź skierować do zespołu żywieniowego, w celu uzyskania pełniejszej informacji.

 

OCENA STANU ODŻYWIENIA WEDŁUG NRS 2002

Wypełnienie kwestionariusza do oceny ryzyka związanego ze stanem odżywienia (NUTRITIONAL RISK SCORE, NRS 2002) według dietetyków zajmuje zaledwie kilka minut. W punktowej ankiecie uwzględnia się między innymi takie czynniki jak: utrata masy ciała (>5% w ciągu miesiąca, dwóch, kwartału) lub niski indeks BMI Body Mass Index, spożycie pokarmów (procentowo w stosunku do potrzeb, znaczenie ma spadek o 25% i więcej), istotne choroby główne i towarzyszące (udar mózgu, marskość wątroby, POChP - Przewlekła Obturacyjna Choroba Płuc, niewydolność nerek), stosowane leczenie (np. rozległe zabiegi operacyjne jamy brzusznej, chemioterapia, przeszczep szpiku), wiek chorego (powyżej 70 lat).

 

Pacjent, który otrzyma trzy i więcej punktów wymaga leczenia żywieniowego. W przypadku wyniku poniżej 3 punktów wdraża się postępowanie zachowawcze, ewentualnie powtarza badanie za tydzień.

 

OCENA STANU ODŻYWIENIA WEDŁUG  SGA

Subiektywna Globalna Ocena Stanu Odżywienia (SGA SUBJECTIVE GLOBAL ASSESSMENT) składa się z trzech części: wywiadu, badania fizykalnego i w oparciu o badanie, opinię co do ryzyka niedożywienia.

 

W ramach wywiadu lekarz lub dietetyk ustala między innymi, czy doszło do utraty masy ciała pacjenta w ostatnim czasie (określa ją procentowo), jaką chory stosuje dietę, czy zmieniła się ona ostatnio, czy ma utrzymujące się niepożądane objawy ze strony układu pokarmowego (nudności, wymioty, jadłowstręt, biegunka), jaka jest jego wydolność fizyczna (czy pracuje, chodzi, leży), a także czy choroba główna wpływa na wzrost zapotrzebowania metabolicznego.

 

Podczas badania fizykalnego sprawdza się, czy doszło do utraty tłuszczowej tkanki podskórnej, zaniku mięśni (czworogłowy, naramienny), czy chory ma wodobrzusze, istotne obrzęki (kostek, nad kością krzyżową). Ostateczna subiektywna globalna ocena stanu odżywienia (SGA) ma wykazać, czy u osoby badanej występuje prawidłowy stan odżywienia, podejrzenie niedożywienia lub niedożywienie średniego stopnia,duże ryzyko niedożywienia lub wyniszczenie.

 

Dopiero po przesiewowej ocenie stanu odżywienia przechodzi się do pogłębionej oceny, która przeprowadzana jest personel medyczny, dietetyka i przez lekarzy. Obejmuje szczegółowe wywiady żywieniowe, badania przedmiotowe a także w razie konieczności badania laboratoryjne na przykład stężenie albuminy, transferyny w surowicy krwi a także całkowitą liczbę limfocytów. 

 

 

*wszystkie powyższe informacje podaję za Ministerstwem Zdrowia i Polskim Towarzystwem Żywienia Pozajelitowego i Dojelitowego (POLSPEN)