Oddziały medycyny paliatywnej są oddziałami szpitalnymi realizującymi świadczenia opieki hospicyjno-paliatywnej. Zgodnie z wymogami Narodowego Funduszu Zdrowia w Polsce mogą tu trafić pacjenci cierpiący na następujące choroby: nowotwory, zakażenia ośrodkowego układu nerwowego (OUN) wywołane wirusami powolnymi, choroby wywołane przez wirus HIV, układowe zaniki pierwotne zajmujące OUN, np. SLA, kardiomiopatie w okresie schyłkowym, zaawansowana niewydolność oddechowa, owrzodzenie odleżynowe, niewydolność nerek w okresie schyłkowym. Kwalifikowani są chorzy, których stan zdrowia ulega stałemu pogorszeniu i wymagają większego nadzoru lekarskiego oraz intensywnego leczenia objawowego ze względu na dynamikę narastających objawów. Świadczenia obejmują także wspomaganie rodziny i bliskich chorych zarówno w czasie trwania choroby, jak i w okresie osierocenia i żałoby po śmierci pacjenta.

Podstawą przyjęcia na oddział jest skierowanie wystawione przez lekarza ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie wskazań medycznych oraz świadoma zgoda chorego na objęcie opieką paliatywną. Taka zgoda jest warunkiem bezwzględnym przyjęcia. Pacjent powinien być świadomy do jakiej jednostki trafia i jaka jest specyfika leczenia objawowego, jego możliwości i ograniczenia. Okłamywanie chorego w źle pojętej ,,dobrej wierze” jest niedopuszczalne. W przypadku braku możliwości złożenia podpisu przez chorego, może to uczynić jego opiekun prawny lub rodzina. Dzieci powyżej 16 roku życia również muszą wyrazić swoją pisemną zgodę na objęcie opieką paliatywną.

Transport do oddziału zapewnia lekarz kierujący. Należy pamiętać, że skierowanie na przewóz chorego powinno być wydane dopiero po ocenie stanu fizycznego chorego, w dniu wystawienia skierowania. Czasem transport stanowi zagrożenie dla delikatnej równowagi stanu pacjenta lub stan zdrowia jest już tak poważny, że nie pozwala na przewożenie go gdziekolwiek. Transport chorego w ostatnich godzinach życia, gdy jest on już w agonii mija się z celem i filozofią opieki paliatywnej.

Zasadniczo na oddział opieki paliatywnej trafiają chorzy w stanie terminalnym, czyli ostatnim okresie życia (terminus z łac. granica, kres), w którym badania diagnostyczne i leczenie przyczynowe często tracą na znaczeniu, z wyjątkiem sytuacji, w których nagłe pogorszenie stanu chorego może być wywołane przyczyną, której skorygowanie przyniesie istotne korzyści kliniczne. Istnieje także możliwość przyjęcia pacjenta w celu ustalenia właściwego leczenia objawowego (np. przeciwbólowego) lub w celu odciążenia rodziny od wyczerpującej opieki na okres maksymalnie 10 dni.

Lekarze pracujący na oddziałach medycyny paliatywnej powinni posiadać specjalizację z medycyny paliatywnej bądź przejść przynajmniej kurs podstawowy z zakresu opieki paliatywnej. Podobnie pozostali członkowie zespołu interdyscyplinarnego powinni ukończyć odpowiednie profilowe szkolenia. Na oddziale prócz personelu pielęgniarskiego pracuję też psycholog i fizjoterapeuta, także pracownik socjalny. Powinien być zapewniony kontakt z osobą duchowną na życzenie chorego czy rodziny (np. kapelana). Podobnie jak na innych oddziałach szpitalnych opieka nad chorym trwa całą dobę. Personel pielęgniarski jest obecny przez 24 godziny, zawsze jest też lekarz, w godzinach popołudniowych jest to lekarz dyżurny. Często oddziały medycyny paliatywnej korzystają z pomocy wolontariuszy, podobnie jak hospicja. Nierzadko są to studenci psychologii, medycyny lub osoby odczuwające potrzebę pomocy chorym.

Chory i jego bliscy szybko zauważają różnicę w opiece nad pacjentem wynikającą z holistycznego podejścia do chorego. Szczególną uwagę przykłada się bowiem do właściwej komunikacji w celu zniwelowania stresu psychicznego wynikającego z niedoinformowania. Omawiane są możliwe metody poprawienia jakości życia, wyjaśniane niedomówienia dotyczące stopnia zaawansowania choroby i możliwości terapeutycznych. Akcent położony jest na czynności pielęgnacyjno-opiekuńcze nie na intensywną diagnostykę i inwazyjne leczenie. Nie stosuje się uporczywej terapii mającej za wszelką cenę wydłużyć życie pacjenta. Nie ma tu respiratorów, nie stosuje się wlewów z amin presyjnych (dopamina, adrenalina), nie przeprowadza się także reanimacji. W wyjątkowych sytuacjach dopuszcza się toczenie krwi. Nie forsuje się intensywnej diagnostyki progresji choroby. Leczenie – wysoko specjalistyczne – nastawione jest na kontrolowanie pojawiających się objawów somatycznych i psychicznych oraz stworzenie warunków godnej śmierci.

Szczególną wagę przywiązuje się do ułatwienia rodzinie kontaktu z chorym, jeśli tylko taka jest obopólna wola. Zazwyczaj nie ma na oddziałach medycyny paliatywnej stałych godzin odwiedzin i rodziny mogą przebywać przy bliskim chorym o dowolnych porach, pod warunkiem, że nie przeszkadza to innym pacjentom. Umożliwia się także nocne czuwanie rodziny przy pacjencie, którego stan pogarsza się lub który wszedł w agonię. Często jest w tym celu przygotowana odpowiednia sala zapewniająca tak choremu jak i bliskim intymność.

Niewiele jest różnic pomiędzy opieką paliatywną na oddziale szpitalnym czy w hospicjum stacjonarnym. Oba miejsca realizują tę samą ideę i filozofię opieki nad pacjentem u kresu życia.

Bibliografia:

  1. Buss T., Lichodziejewska-Niemierko M. (2008), Opieka paliatywna w Polsce – od idei do praktyki (również lekarza rodzinnego). Forum Medycyny Rodzinnej, tom 2, nr 4, s. 277-285;
  2. Walden - Gałuszko de K. (1996), U kresu, Gdańsk, Wydawnictwo Medyczne MAKmed