Pacjent z postawioną diagnozą choroby nowotworowej zmaga się nie tylko z chorobą lecz także z dużą niewiedzą. Niekiedy wspomaga się różnymi alternatywnymi dietami i suplementami. Spożywa na przykład pestki moreli zawierające amigdalinę lub pije sok z buraka w hurtowych ilościach. Dochodzą do tego krążące w internecie „rzekome środki leczące” pochodzące z fitoterapii amazońskiej i andyjskiej typu Vilcacora. Sprzedawcy „cudownych leków” powołują się na badania, używają medycznej terminologii. Jednak prawda jest odmienna...Vilcacora „jeszcze czeka na rejestrację” w Instytucie Leków ... a amigdalina, sprzedawana pod nazwą handlową Laetrile, tylko „może” być skutecznym lekiem na raka.

W tym dziale będę zajmowała się zaleceniami żywieniowymi w chorobach nowotworowych na bazie medycyny opartej na faktach tak zwanej EBM ( Evidence-Based Medicine). I tak na przykład wieloletnie badania kliniczne nie potwierdziły antynowotworowego działania amigdaliny1. Nie stwierdzono zmniejszenia guzów, wydłużenia czasu przeżycia, złagodzenia objawów choroby nowotworowej lub poprawy samopoczucia pacjentów. Natomiast amigdalina jest metabolizowana między innymi do cyjanków. Nie udowodniono w sposób naukowy jej wpływu na komórki nowotworowe, za to może mieć wpływ toksyczny na zdrowe komórki nerek, wątroby, szpiku.

Nie jest moim celem odbieranie choremu i jego rodzinie nadziei, lecz rzetelne edukowanie w kwestii żywienia. Właściwe żywienie wspomaga leczenie onkologiczne, ale nigdy nie może go zastąpić! Nie ma "diet leczących raka”, są natomiast diety wspomagające proces leczenia. Należy dodać, że żywienie chorego nie powoduje szybszego rozwoju choroby nowotworowej, a głodzenie nie powstrzymuje rozwoju nowotworu.

Nowotwory niemal zawsze wiążą się z zaburzeniami stanu odżywienia - niedożywienie towarzyszące chorobie dotyczy nawet 80 % osób chorych 1. Charakterystycznym objawem jest szybkie uczucie nasycenia w trakcie posiłku, brak apetytu, bóle brzucha i mdłości, metaliczny smak w ustach.

Choroba charakteryzuje się zwiększonymi procesami katabolicznymi, tj. rozpadu cząsteczek związanego z rozkładem i zanikaniem materii organicznej, co sprawia, że pacjent chudnie w bardzo szybkim tempie. Nadmierny ubytek masy ciała zmniejsza masę mięśniową i zapasy białka. Utrzymanie prawidłowej masy ciała, szczególnie w trakcie leczenia zwiększa szansę na przeżycie. Nieprawidłowy stan odżywienia może wpływać na słabszą odpowiedź leczenia przeciwnowotworowego czy wolniejsze gojenie się ran.

Odżywianie podczas choroby stanowi bardzo ważny element wspomagania leczenia i od samego początku postawienia diagnozy ma służyć poprawie stanu odżywienia i kondycji pacjenta. Pacjent onkologiczny ma zwiększone zapotrzebowanie energetyczne oraz na składniki pokarmowe, co spowodowane jest hipermetabolizmem1. Dostarczenie organizmowi odpowiedniej ilości tłuszczów, węglowodanów, białka, składników mineralnych, witamin oraz nawodnienie przyczynia się do odbudowy tkanek, przybraniu na wadze (szczególnie ważne w niedożywieniu) oraz przywraca siły i energię. Dobry stan chorego ma znaczący wpływ na jego samopoczucie, nastrój i chęć walki z chorobą. Prawidłowa dieta powinna być dostosowana do każdego pacjenta indywidualnie w zależności od potrzeb organizmu, umiejscowienia guza oraz przebiegu choroby. Nie ma uniwersalnej diety dla każdego. Trzeba modyfikować zalecenia do wieku, płci, sprawności fizycznej, wziąć pod uwagę współistniejące choroby.

Ogólne przyjęte zasady i zalecenia żywieniowe dla pacjentów z chorobą nowotworową są następujące:

  1. W ciągu dnia należy spożywać kilka (4 - 5) niewielkich posiłków, a przerwy między nimi nie powinny przekraczać 4 godzin.
  2. Wszystkie posiłki powinny być estetyczne i urozmaicone. Powinny one przyciągać atrakcyjnym zapachem i smakować pacjentowi.
  3. Należy uwzględnić w jadłospisie produkty i potrawy, których chory nie preferuje oraz nie może jeść np. z powodu dolegliwości ze strony układu pokarmowego. Jeśli chory ma dolegliwości typu wzdęcia, uczucie pełności można podawać dietetyczne środki spożywcze specjalnego przeznaczenia medycznego dostępne w aptekach np. Nutridrink Protein.
  4. Ważna jest prawidłowa podaż pełnowartościowego białka pochodząca z produktów takich jak ryby, jaja, chude mięso drobiowe, cielęciny, sery twarogowe, maślanki, kefiry, jogurty.
  5. Węglowodany powinny być podawane w postaci pełnoziarnistych produktów zbożowych: ryż, kasze, płatki, makarony. Należy w miarę możliwości ograniczyć spożycie prostych węglowodanów ( słodycze, cukier, ciasta, torty, wyroby cukiernicze). Potocznie mówi się, że „ rak karmi się cukrem”. Pacjent, więc powinien unikać słodyczy i cukrów dodawanych.
  6. Chory powinien spożywać co najmniej 400 g owoców i warzyw w ciągu dnia, szczególnie tych o kolorze ciemnozielonym, pomarańczowym, czerwonym gdyż zawarta jest w nich największa ilość antyoksydantów. Należy podawać je w postaci nie powodującej dolegliwości (gotowane, świeże, rozdrobione, łatwe do spożycia, zmiksowane, w formie papek lub świeżych soków, w takiej formie w której smakują choremu).
  7. Zachować ostrożność w spożywaniu warzyw kapustnych, roślin strączkowych. Mogą być źle tolerowane i powodować dolegliwości. Jeśli takie wystąpią, należy wykluczyć je z jadłospisu.
  8. Tłuszcze należy spożywać pod postacią oleju rzepakowego, słonecznikowego, sojowego, oliwy z oliwek, orzechów, nasion, drobiu i ryb, aby zminimalizować podaż nasyconych kwasów tłuszczowych i cholesterolu zawartych w takich produktach jak mięso, smalec, słonina, żółty ser.
  9. W diecie powinno się znaleźć więcej błonnika. Przyczynia się on do prawidłowej pracy przewodu pokarmowego, niweluje i zapobiega zaparciom, które często pojawiają się przy podawanej przeciwbólowo morfinie.
  10. Powinno się ograniczyć spożywanie soli kuchennej do 1 łyżeczki dziennie. Znaczne jej ilości znajdują się w produktach przetworzonych, chipsach, konserwach, proszkowanych zupach, gotowych sosach i przyprawach. Należy ich unikać nie tylko podczas choroby.
  11. Wszystkie produkty i potrawy powinny być najlepszej jakości, świeże, przyrządzone samodzielnie, atrakcyjne i smaczne. Nie można jeść produktów nieświeżych, długo przechowywanych, przetworzonych, starych, grillowanych, wędzonych, marynowanych itp.
  12. Bardzo ważna jest odpowiednia temperatura posiłków oraz ich właściwe przyrządzenie: gotowanie na parze i w wodzie, duszenie, pieczenie w naczyniach żaroodpornych lub folii. Posiłki powinny być ciepłe ale nie gorące, produkty zimne wyjmowane z lodówki na godzinę przed spożyciem.
  13. Pacjent powinien wypijać codziennie przynajmniej 2 litry wody ( wyjątkiem będą inne wskazania od lekarza np. w chorobie nerek).
  14. Przeciwwskazane jest palenie papierosów oraz picie kawy i alkoholu.

Bibliografia:

  1. Unproven methods of cancer management. Laetrile.. „CA: A Cancer Journal for Clinicians”. 41 (3), s. 187–92, 1991 May -June. PMID 1902140 (http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/1902140)
  2. Jarosz M., Sajor I. Żywienie chorych z nowotworami Porady dla lekarzy i Dietetyków Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL 2012
  3. Peckenpaugh N. Podstawy żywienia i dietoterapia Wyd 1 polskie Wrocław, Elsevier Urban&Partner 2011 s. 370- 402