„ Ciało jest jedyną własnością, z którą się rodzimy, z którą żyjemy i umieramy. Dzięki niemu czujemy i działamy. Zmysły, które spostrzegają to żyjące ciało, i mózg, który przechowuje te wszystkie informacje, są także integralną częścią ciała. (…) każdy z nas ma obraz ciała. Pomimo, iż jego definicje są rozmyte, na obraz ciała składa się nasza ocena tego, jak wyglądamy, i to, jak myślimy, że inni postrzegają nasz wygląd”

(Rayska, 2014, s.177, za: Castle i Phillips, 2002)


Sposób leczenia raka piersi zależny jest od jego typu ale również od stadium choroby w jakim kobieta zgłasza się do lekarza. Niestety mimo wielu kampanii informacyjnych na temat profilaktyki raka piersi odsetek kobiet zgłaszających się w zaawansowanym stadium choroby jest ciągle zbyt duży. Do metod leczenia nowotworu stosuje się chemioterapię, radioterapię, leczenie hormonalne i leczenie chirurgiczne. Każde z tych metod może przynieść niepożądane skutki, z którymi ciężko sobie poradzić zarówno fizycznie jak i psychicznie. Najbardziej ingerującą w ciało metodą leczenia jest niewątpliwie leczenie chirurgiczne, zmienia ona obraz siebie i własnego ciała. Mastektomię dzieli się na: amputację piersi bez ingerencji w układ chłonny (tzw. amputacja prosta), wycięcie gruczołu piersiowego wraz z węzłami chłonnymi lub mastektomia radykalna, polegająca na dodatkowym wycięciu mięśnia piersiowego. Kobiety te często muszą sobie radzić nie tylko z bólem spowodowanym ingerencją w ciało ale również z ograniczeniami życia codziennego, z poważnymi zmianami w statyce tułowia, takimi jak, zmiany w barku (obniżenie lub unoszenie), garbienie się czy też boczne skrzywienie kręgosłupa. Kobiety mogą odbierać chorobę jako zagrożenie dla własnego życia, dla związku partnerskiego czy relacji z dziećmi. Może być ona zagrożeniem pozycji społeczno-zawodowej czy też winną wszystkich niespełnionych marzeń. Dla niektórych jest też karą za to, czy za tamto. Dla wielu moment diagnozy jest momentem kryzysu, docierające do nas informacje na temat chorób nowotworowych wywołują lęk a kancerofobia utrwala przekonanie o nieuleczalności raka. Uczucia, z jakimi musi zmierzyć się kobieta po utracie piersi to gniew, złość, lęk, rozdrażnienie kierowane do wszystkich otaczających ją osób. Zmaga się z reakcjami silnego stresu, zaburzeniami snu, fizycznym zmęczeniem, utratą kontroli nad ciałem, diagnozą, przebiegiem leczenia i jego konsekwencjami, stres przed nawrotem choroby, poczuciem beznadziejności, poczuciem „bycia ciężarem”, poczuciem utraty kobiecości i atrakcyjności. Proszę zwrócić uwagę na to, że używam sformułowań „może być” – ale nie musi, „dla wielu” – ale nie dla wszystkich. Każdy może mieć inne objawy, reakcje, stopień ich nasilenia ale również sposoby radzenia sobie.

W obliczu konieczności zmagania się z chorobą możemy przyjąć postawę walczącą, zaprzeczającą chorobie, unikową, możemy doświadczyć stoickiej akceptacji lub biernej bezradności. Z badań wynika, że postawa zaangażowana, aktywna, skoncentrowana na rozwiązaniu problemu i świadome uczestnictwo w procesie leczenia poprawiają jakość życia w chorobie nowotworowej. Kobiety w sytuacji choroby stoją przed wielkim wyzwaniem jakim jest leczenie, targają nimi skrajne emocje, muszą zmierzyć się z trudnościami dnia codziennego. Na szczęście nie pozostają w tym same. W dzisiejszych czasach istnieje wiele grup pomocowych, organizacji wspierających (ruch różowej wstążki czy kluby amazonek działające w każdym województwie). Naprzeciw wychodzą psycholodzy, psychoonkolodzy i psychoterapeuci, których wciąż w placówkach zdrowia publicznego jest zbyt mało.

Jedną z możliwych form psychoterapii kobiet po mastektomii jest psychoterapia tańcem i ruchem zwana także DMT (Dance Movement Therapy), zapoczątkowana w 1940 roku, w USA przez tancerkę Marian Chace, którą zalicza się do psychoterapii skoncentrowanej na rozwiązaniach. W Polsce taniec terapeutyczny zaczęto stosować w latach siedemdziesiątych XX wieku przez Zofię Aleszko, w 2001 roku zostało powołane Polskie Stowarzyszenie Choreoterapii pod patronatem Ewy Wycichowskiej przy Polskim Teatrze Tańca a następnie w 2004 został założony Instytut DMT (Polski Instytut Psychoterapii Tańcem i Ruchem). Terapia tańcem wykorzystuje proces twórczy, metafory ruchowe oraz analizę obserwacji ruchu. Ktoś by mógł powiedzieć: ale ja nie potrafię tańczyć!!! I jest to oczywiste, że nie każdy rodzi się z talentem tanecznym ale „każdy się porusza! Oddycha, wyraża się za pomocą gestów, wykorzystuje ruch funkcjonalny do osiągania celów”. Według Aleszko „terapia tańcem jest terapią wielozakresową i wielowymiarową, ponieważ oddziałuje na sferę emocjonalną, motoryczną, fizjologiczną, poznawczą, wolicjonalną, estetyczną, erotyczną oraz sferę kontaktów interpersonalnych”.

Często doświadczane emocje są ukrywane, blokowane a ekspresja uczuć związanych z chorobą i wszystkimi zmianami nie jest możliwa. Często zatrzymujemy te emocje w ciele, „zamrażamy” części ciała, nie pozwalamy na ich ekspresję. W grupach DMT taka ekspresja jest możliwa. Ćwiczenia ukierunkowanych, szybkich ruchów może pomóc w wyrażeniu złości, agresji, dezaprobaty. Wykorzystywany w terapii ruch rozluźnia mięśnie, pogłębia oddech zmniejsza stres, zwiększa koordynację ruchową. Dzięki mobilizacji do fizycznego udziału i aktywności kobieta może odzyskać poczucie kontroli i niezależności. Idąc za myślą trzeciorzędowej fazy profilaktyki zdrowotnej terapia tańcem i ruchem to rehabilitacja uszkodzonych funkcji, pomoc w radzeniu sobie z chorobą i akceptacją aktualnego stanu zdrowia, przeciwdziałanie izolacji społecznej, pomoc w utrzymywaniu dobrej kondycji fizycznej i psychicznej. Ważnym jest również to, iż podczas terapii tańcem i ruchem ograniczenia fizyczne kobiety po przeprowadzonej mastektomii są w pełni respektowane a podczas terapii uwaga skoncentrowana jest na tym co silne i zdrowe.

Bibliografia:

  1. Dańska-Janowska, K, Kiedy ruch to życie. O pracy z grupą kobiet po mastektomii, w: Pędzich, Z, Psychoterapia tańcem i rucham. Terapia indywidualna i grupowa, Sopot, GWP, 2014.
  2. Deptała, A, Onkologia w praktyce, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2006
  3. De Walden-Gałuszko, K, Problemy komunikacji, w: de Walden- Gałuszko, K, Psychoonkologia, Kraków, Biblioteka Psychiatrii Polskiej, 2000.
  4. Jurczyński, Z, Radzenie sobie ze stresem spowodowanym chorobą nowotworową, w: de Walden- Gałuszko, K, Psychoonkologia, Kraków, Biblioteka Psychiatrii Polskiej, 2000.
  5. Konieczna, E, J, Arteterapia w teorii i praktyce, Kraków, Impuls, 2003.
  6. Kozaka, J, Psychologiczne aspekty chorób nowotworowych, w: Borys, B, Majkowicz, M, Psychologia w medycynie, Gdańsk, 2006.
  7. Pędzich, Z, Psychoterapia tańcem i ruchem w Polsce i na świecie, w: Pędzich, Z, Psychoterapia tańcem i rucham. Terapia indywidualna i grupowa, Sopot, GWP, 2014.
  8. Pędzich, Z, Psychoterapia tańcem i ruchem. Teoria i praktyka, Sopot, GWP, 2014.
  9. Pędzich, Z, Choreoterapia w rehabilitacji kobiet po mastektomii, w: Psychologiczne Problemy Kobiet", Psychiatria Polska, 2002.
  10. Pietrzyk, A, Interwencje Poznawczo-behawioralne dla chorych na nowotwory i ich bliskich – możliwości podnoszenia jakości ich życia, w: Psychoonkologia, 2008, tom 12, nr 2.
  11. Rayska, A, W krzywym zwierciadle. Wykorzystanie ruchu w pracy z obrazem ciała, w: Pędzich, Z, Psychoterapia tańcem i ruchem. Teoria i praktyka, Sopot, GWP, 2014.
  12. Sokołowska, A, Rayska, A, Zatrzaśnięte w ciele. Psychoterapia tańcem i ruchem w pracy z niewyrażonymi emocjami, w: Pędzich, Z, Psychoterapia tańcem i ruchem. Teoria i praktyka, Sopot, GWP, 2014.